GDZIE W OLSZTYNIE JEST RATUSZ STARY?

DARIUSZ CHODKOWSKI
WIESŁAWA CHODKOWSKA

Na prze┼éomie XX i XXI w Olsztynie prowadzono prace remontowe na zespole zabudowy ┼Ťr├│drynkowej tradycyjnie nazywanej Stary Ratusz. Podczas prac na po┼éudniowym skrzydle zespo┼éu usuni─Öto tynki. Spod tynk├│w ukaza┼éo si─Ö gotyckie lico ┼Ťcian. Odkrycie ┼Ťredniowiecznej budowli by┼éo niespodziewane. W tradycji historyk├│w zajmuj─ůcych si─Ö dziejami miasta Olsztyna panowa┼éa opinia, ┼╝e budynek olszty┼äskiego ratusza sp┼éon─ů┼é podczas po┼╝aru w 1621 r.
Autorzy artyku┼éu, pe┼éni─ůcy wtedy nadz├│r konserwatorski nad pracami, inspirowani odkrytym artefaktem rozpocz─Öli badania architektury. Prace obejmowa┼éy badanie dokument├│w, ikonografii, oraz weryfikacj─Ö formu┼éowanych wniosk├│w, na istniej─ůcym obiekcie. W wyniku tej pracy ustalono, ┼╝e zachowana budowla, mimo kilkukrotnych przebud├│w, mo┼╝e pochodzi─ç drugiej po┼éowy XIV w.
W trakcie prac badawczych ustalono, ┼╝e gotyckie lico budynku zakryto oko┼éo 1770 r. W tym okresie zachodni szczyt budynku run─ů┼é i rozpocz─Öto prace remontowe zwi─ůzane z jego odbudow─ů. Now─ů ┼Ťcian─Ö wzniesiono na nowym fundamencie. Te prace przypadaj─ů na pierwszy rozbi├│r Polski. Warmia, a wraz z ni─ů Olsztyn obj─Ö┼éa administracja Pruska. Mo┼╝liwe, ┼╝e ch─Ö─ç ukrycia obcych dla ÔÇ×teuto┼äskiego duchaÔÇŁ dekoracji w o┼Ťli grzbiet, by┼éa powodem decyzji nakazuj─ůcej tynkowanie budowli. Od tego czasu w dokumentach pojawiaj─ů si─Ö wzmianki m├│wi─ůce o tym, ┼╝e gotyckiego ratusza w Olsztynie nie ma. Ten stan trwa┼é ponad dwie┼Ťcie lat, do czasu gdy spod warstw tynku odkryto ┼Ťredniowieczn─ů budowl─Ö.
Podczas prac badawczych ustalono, ┼╝e zachowany budynek pierwotnie pe┼éni┼é funkcje domu handlowego. Podobne, zwykle o dwu kondygnacjach domy handlowe, zwane smatruzami stanowi┼éy ┼Ťr├│drynkow─ů zabudow─Ö ┼Ťredniowiecznych miast na terenie ┼Ül─ůska, oraz innych zachodnich miast. Wielokrotnie w p├│┼║niejszym okresie pi─Ötro wielu takich dom├│w handlowych adoptowano na sal─Ö rady. Podobnie post─ůpiono z budynkiem w Olsztynie.
Podczas adaptacji pietra na sal─Ö posiedze┼ä rady przebudowano wschodni szczyt budynku. Po tej przebudowie otrzyma┼é odkryty wystr├│j w o┼Ťle grzbiety.
Obecnie po pracach konserwatorskich okaza┼éa ┼Ťredniowieczna budowla wype┼énia olszty┼äski rynek i obok katedry, miejskiej bramy, zamku kapitu┼éy stanowi dope┼énienie programu urbanistycznego ┼Ťredniowiecznego miasta w granicach relikt├│w mur├│w obronnych.