PRZESTRZE┼â AWANGARDY – NOWA GRAWITACJA

JACEK KWIATKOWSKI

Przestrze┼ä awangardy to synonim idei Nowej Sztuki, sztuki prze┼éomu jaki dokona┼é si─Ö w sztukach wizualnych w pierwszych dekadach XX wieku w Rosji, a pó┼║niej w ZSRR. Jej przedstawiciele zdeterminowani zmianami, jakie przynios┼éy nowe wynalazki techniczne zw┼éaszcza w sferze urbanizacji bardzo wierzyli, podobnie jak w┼éoscy futury┼Ťci, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie oni stan─ů si─Ö liderami zmian spo┼éecznych, nowego postrzegania i kszta┼étowania kultury. Wierzyli w nowe spo┼éecze┼ästwo, które rozerwie wielowiekow─ů struktur─Ö klasow─ů, kiedy jej miejsce zajmie dynamizm i kreatywno┼Ť─ç w s┼éu┼╝bie rozwi─ůza┼ä utylitarnych i egalitarnych. Wierzyli w swoj─ů misj─Ö, prometeizm nowego, lepszego ┼Ťwiata, gdy nast─ůpi wyzwolenie cz┼éowiecze┼ästwa od wszelkich zale┼╝no┼Ťci. Takie nastroje spo┼éeczne dojrzewa┼éy w ca┼éej Europie, ale szczególnie silnie obecne by┼éy w spo┼éecze┼ästwie rosyjskim ju┼╝ w ostatnich dwudziestu latach przed wybuchem I wojny ┼Ťwiatowej i mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e wr─Öcz j─ů poprzedza┼éy. Dlatego te┼╝ nast─Öpstwo wydarze┼ä dawa┼éo przedstawicielom Nowej Sztuki wr─Öcz prze┼Ťwiadczenie o swoim profetycznym przes┼éaniu wolno┼Ťci. Pó┼║niejsza rzeczywisto┼Ť─ç, nadej┼Ťcie epoki totalitarnej, dopisa┼éy niestety jak┼╝e gorzki epilog dla ca┼éej formacji niemal wszystkich wielkich artystów awangardy, ale pomimo ich odrzucenia i niejednokrotnie przedwczesnej ┼Ťmierci pozosta┼éa ich twórczo┼Ť─ç, przesycona entuzjazmem dla nowej grawitacji – wiary w wielko┼Ť─ç cz┼éowiecze┼ästwa – w now─ů, uniwersaln─ů ide─Ö.

S┼éowa kluczowe: teoria przestrzeni, architektura XX wieku, urbanistyka wspó┼éczesna, konstruktywizm, suprematyzm, awangarda rosyjska lat 20. XX wieku