HISTORYCZNE OGRODY DZIAŁKOWE WROCŁAWIA JAKO ELEMENT PLANOWEGO SYSTEMU ZIELENI MIEJSKIEJ

KATARZYNA GRYNIEWICZ-BALIŃSKA

Przemiany polityczne oraz spo┼éeczno-gospodarcze w Niemczech w XIX wieku spowodowa┼éy rozw├│j demograficzny miast i m.in. pojawienie si─Ö w nich ogr├│dk├│w dzia┼ékowych, spe┼éniaj─ůcych funkcje gospodarcze, zdrowotne i spo┼éeczne. We Wroc┼éawiu pierwsze ogr├│dki dzia┼ékowe o charakterze tymczasowym zak┼éadano w latach 40. XIX w. Na pocz─ůtku XX w. zacz─Öto zak┼éada─ç we Wroc┼éawiu tzw. ogr├│dki szreberowskie o dojrza┼éej kompozycji i rozbudowanych funkcjach (np. ogr├│dki na Polach Stawowych ÔÇô 1901 r., ogr├│dki na Przedmie┼Ťciu Odrza┼äskim i Piaskowym ÔÇô 1906 r.). Przy du┼╝ych zak┼éadach przemys┼éowych zak┼éadano ogr├│dki pracownicze, a przy szko┼éach ÔÇô ogr├│dki szkolne, uprawiane przez uczni├│w. W czasie I wojny ┼Ťwiatowej powstawa┼éy wojenne ogr├│dki warzywne o charakterze ┼╝ywicielskim. Po I wojnie ┼Ťwiatowej skrystalizowa┼éa si─Ö idea ogr├│dk├│w sta┼éych, b─Öd─ůcych istotnym elementem zieleni miejskiej i planu miasta. W latach 20. ogr├│dki sta┼ée zacz─Öto w systemowy spos├│b wprowadza─ç do plan├│w Wroc┼éawia. Na prze┼éomie lat 20. i 30. zacz─Öto projektowa─ç i realizowa─ç liczne za┼éo┼╝enia sta┼ée, o regularnym planie i jednolitej zabudowie (np. ogr├│dki na Tarnogaju i na Kowalach). Sta┼éym ogrodom dzia┼ékowym starano si─Ö nada─ç charakter za┼éo┼╝e┼ä publicznych. Zak┼éadano je przy parkach miejskich, projektowano je tak┼╝e na terenie wi─Ökszych za┼éo┼╝e┼ä sportowo-rekreacyjnych ÔÇô tzw. Park├│w Ludowych (np. Parki Ludowe na Popowicach i Gajowicach). W okresie kryzysu lat 30. zak┼éadano sta┼ée ogr├│dki dzia┼ékowe z altanami mieszkalnymi dla bezdomnych i bezrobotnych (np. osiedla dzia┼ékowe na Ksi─Ö┼╝u Ma┼éym i Osobowicach).

S┼éowa kluczowe: system zieleni, ogr├│dki dzia┼ékowe, typologia, Wroc┼éaw, 1900ÔÇô1939