STAN WIEDZY NA TEMAT CHRONOLOGII WCZESNEJ ARCHITEKTURY MONUMENTALNEJ W POLSCE PO PI─śCIOLETNICH BADANIACH PRZY ZASTOSOWANIU METODY 14C
ZYGMUNT ŚWIECHOWSKI
Przedmiotem opracowania jest pr├│ba datowania w latach 2005-2011 najwa┼╝niejszych budowli przedroma┼äskich i roma┼äskich w Polsce w oparciu o drobiny w─Ögla 14C wyst─Öpuj─ůce w zaprawach murarskich. Metoda ta w wi─Ökszo┼Ťci wypadk├│w nie pozwala na datowanie dok┼éadniejsze ni┼╝ 20 do 30 lat. Ustalenie nawet tak obszernych ram czasowych ma du┼╝e znaczenie wobec ub├│stwa ┼║r├│de┼é pisanych, a tak┼╝e szcz─ůtkowego zachowania niekt├│rych obiekt├│w, co ogranicza mo┼╝liwo┼Ťci por├│wnawcze. Uzyskane rezultaty wnosz─ů istotny post─Öp wiedzy odno┼Ťnie interpretacji, r├│┼╝ni─ůcych si─Ö od kilkudziesi─Öciu lat i b─Öd─ůcych przedmiotem spor├│w. Jednym z najg┼éo┼Ťniejszych przypadk├│w jest temat zespo┼éu pustych grob├│w na ┼Ťrodku nawy g┼é├│wnej przedroma┼äskiej katedry w Poznaniu, okre┼Ťlany w wielu publikacjach za nekropoli─Ö pierwszych w┼éadc├│w pa┼ästwa polskiego. Daty 14C pozyskane dla rzekomego grobu Mieszka I wykluczaj─ů taka mo┼╝liwo┼Ť─ç, potwierdzaj─ůc w─ůtpliwo┼Ťci tych badaczy, kt├│rzy zwracali uwag─Ö na lokalizacj─Ö grob├│w typow─ů dla poch├│wk├│w biskupich. Podobnie istotne s─ů ustalenia dotycz─ůce najwa┼╝niejszych budowli przedroma┼äskich Krakowa, datowanych ostro┼╝nie na czas oko┼éo 1000, kiedy miasto to pozostaj─ůce we w┼éadaniu czeskim wesz┼éo drog─ů podboju w sk┼éad tworz─ůcego si─Ö pa┼ästwa polskiego. Datowanie 14C wskazuje, ┼╝e zar├│wno budowla poprzedzaj─ůca katedr─Ö roma┼äsk─ů z prze┼éomu XI\XII wieku, jak i najlepiej zachowana rotunda ┼Ťw. Feliksa i Adaukta powsta┼éy w 3 tercji X wieku, w okresie czeskich rz─ůd├│w. Datowanie takie, na co zwracano uwag─Ö, podpieraj─ů dane dotycz─ůce trzech kolejnych biskup├│w krakowskich urz─Öduj─ůcych przed rokiem 1000. Poza powy┼╝szymi najbardziej kontrowersyjnymi obiektami uzyskano wiele danych dla ko┼Ťcio┼é├│w kolegiackich i parafialnych z XII i XIII wieku, uzupe┼éniaj─ůcych wiedz─Ö na temat etap├│w budowy i p├│┼║niejszych przekszta┼éce┼ä.
Słowa kluczowe: architektura przedromańska i romańska w Polsce, metoda 14C