WILLA LUBOMIRSKICH PRZY ULICY NARBUTTA W WARSZAWIE. DZIEJE PROJEKTU I BUDOWLI
MARIA CHODYKO
Willa Lubomirskich należy do obiektów, które powstawały równolegle z kształtowaniem się planu urbanistycznego Mokotowa.
Pierwszy projekt budynku autorstwa Teodora ┼üapi┼äskiego powsta┼é w 1922 r. Jego form─Ö architektoniczn─ů cechuje tradycjonalizm, nawi─ůzuj─ůcy do klasycyzmu francuskiego. W kolejnym projekcie z 1924 r. klasyczny detal architektoniczny budowli zosta┼é poddany wp┼éywom modernistycznym. Zmiany widoczne s─ů w ujednoliceniu szeroko┼Ťci okien obu kondygnacji, zast─ůpieniu nacz├│┼ék├│w okiennych purystyczn─ů dekoracj─ů w kszta┼écie zgeometryzowanych kli┼äc├│w, umieszczeniu uproszczonych pilastr├│w na naro┼╝ach. W elewacja frontowa zosta┼éa wype┼éniona p┼éycinami. Ich g├│rn─ů parti─Ö wype┼éni┼éy reliefy o tematyce mitologicznej. Nacechowana subtelnym erotyzmem tematyka relief├│w umieszczonych w wersji projektu z 1924, a tak┼╝e aluzyjna, lecz jednak rozpoznawalna reminiscencja architektoniczna siedziby Petit Trianon ÔÇô w spos├│b jednoznaczny okre┼Ťla j─ů jako rezydencj─Ö kobiec─ů. W momencie realizacji projektu budynek faktycznie nale┼╝a┼é do kolejnych w┼éa┼Ťcicielek: Marii Dunin-Markiweicz von Wiesenbach, a nast─Öpnie ksi─Ö┼╝nej Teresy Lubomirskiej. Ostateczny projekt Adolfa Buraczewskiego z 1928 nie wni├│s┼é wi─Ökszych zmian opr├│cz dyspozycji kilku pomieszcze┼ä.
Budowla ma charakter miejskiej ÔÇ×willi z ogrodemÔÇŁ. Jej tradycja w Warszawie ukszta┼étowa┼éa si─Ö w XIX w. i utrzymywa┼éa si─Ö w ekskluzywnych rezydencjach warszawskich dwudziestolecia mi─Ödzywojennego. Dyspozycja wn─Ötrza opiera si─Ö na rozwi─ůzaniu w postaci dwupoziomowego hallu z otwartymi schodami i obiegaj─ůcymi ┼Ťciany galeriami. Element ten obecny w willach warszawskich ko┼äca XIX w., przej─Öty zosta┼é z rozwi─ůza┼ä XIX wiecznego domu angielskiego a sw─ů genez─ů si─Öga willi palladia┼äskiej.
Forma budowli pozosta┼éa niejako ponadczasowa, a zarazem elitarna, w kt├│rej pami─Ö─ç ÔÇ×belle epoqueÔÇŁ swobodnie wi─ů┼╝e si─Ö ze wsp├│┼éczesno┼Ťci─ů, a forma budowli jest wyrazem ci─ůg┼éo┼Ťci idei okre┼Ťlonego sposobu i standardu ┼╝ycia.
Wn─Ötrze budynku uleg┼éo wypaleniu w akcji systematycznego niszczenia miasta po upadku powstania warszawskiego w 1944 r. Remont zniszcze┼ä wojennych nast─ůpi┼é w 1946. W 1948 r. posesj─Ö otoczono od strony ulicy Narbutta ogrodzeniem z regularnie powtarzaj─ůcym si─Ö murowanym ┼é─ůcznikiem w kszta┼écie fragmentu belkowania d┼║wiganego przez par─Ö kolumn toska┼äskich. Po wojnie budynek by┼é rezydencj─ů prymasa Augusta Hlonda, a w 1949 sta┼é si─Ö siedzib─ů parafii pod zarz─ůdem zakonu jezuit├│w.
Zmiana w┼éa┼Ťciciela i zwi─ůzane z tym utworzenie parafii wp┼éyn─Ö┼éo na istotne przekszta┼écenia budynku do cel├│w religijnych i kultowych. Mimo pe┼énionych funkcji zewn─Ötrzny wygl─ůd budynku nie uleg┼é zmianie, zachowuj─ůc wygl─ůd architektury luksusowej dwudziestolecia mi─Ödzywojennego.
Słowa kluczowe: Warszawa, architektura willowa, architektura dwudziestolecia międzywojennego