MI─śDZYNARODOWE OSI─äGNI─śCIA POLSKIEJ URBANISTYKI

SŁAWOMIR GZELL

Nie jest ┼éatwo oceni─ç, co z polskiej wsp├│┼éczesnej urbanistycznej tw├│rczo┼Ťci jest osi─ůgni─Öciem na skal─Ö mi─Ödzynarodow─ů. Potrzebne s─ů tu kryteria oceny, ale nie b─Öd─ů one nigdy dostatecznie oczywiste i zaaprobowane przez wszystkich. St─ůd lepszy jest po prostu przegl─ůd dzie┼é, uwa┼╝anych za polskie ikony urbanistyki i stwierdzenie, czy s─ů znane zagranic─ů. Dla lepszej prezentacji mo┼╝na wprowadzi─ç podzia┼é zgodny z definicj─ů m├│wi─ůc─ů, ┼╝e urbanistyka to nauka i sztuka budowy miast. Tak wi─Öc w dziedzinie nauki osi─ůgni─Öciem jest wprowadzenie do powszechnego stosowania analizy progowej przez B. Malisza i potem J. Koz┼éowskiego (1963). Je┼Ťli chodzi o prace studialne z pogranicza nauki i projektowania, to bezsprzecznie wymieni─ç trzeba projekt Warszawy Funkcjonalnej J.O. Chmielewskiego i Sz. Syrkusa (1933). Zauwa┼╝eni laureaci konkurs├│w urbanistycznych to J.M. Chmielewski, J. Kazubi┼äski i K. Kura┼Ť z zespo┼éem, autorzy projektu miasta Espoo w Finlandii (1967) oraz K. Domaradzki, O. Dzieko┼äski i Z. Garbowski z zespo┼éem, autorzy przebudowy Nowego Belgradu w Jugos┼éawii (1986). Do sukces├│w mo┼╝na tak┼╝e zaliczy─ç prac─Ö wielu polskich urbanist├│w w agendach ONZ i przy projektach cho─çby takich miast, jak Singapur (K. Olszewski), a tak┼╝e odbudow─Ö Starego Miasta w Warszawie, uznan─ů przez Ch. Jencksa za jedno ze zreszt─ů licznych ┼║r├│de┼é postmodernizmu. Nie jest to wiele. Szczeg├│lnie ┼╝a┼éowa─ç trzeba, ┼╝e nie przebi┼éy si─Ö do ┼Ťwiadomo┼Ťci ┼Ťwiata: teoria element├│w kompozycji urbanistycznej K. Wejcherta, przedwojenna budowa Gdyni i Centralnego Okr─Ögu Przemys┼éowego, powojenna akcja plan├│w uproszczonych na Ziemiach Odzyskanych czy Linearny System Ci─ůg┼éy O. Hansena. Czy dzi┼Ť mamy szanse wej┼Ťcia do anna┼é├│w urbanistyki ┼Ťwiatowej? Mo┼╝e to by─ç trudne, zwa┼╝ywszy na fakt lekcewa┼╝enia pracy urbanist├│w, najlepszych znawc├│w urbanistyki jako nauki i sztuki budowy, przez tych wszystkich, kt├│rzy odpowiadaj─ů dzi┼Ť za kszta┼ét polskiej przestrzeni.

Słowa kluczowe: urbanistyka polska