OD TWIERDZY DO NOWOCZESNEGO MIASTA. PLAN URBANISTYCZNY JOSEPHA ST├ťBBENA DLA G┼üOGOWA

JANUSZ OPASKA
W 1902 r. w┼éadze pruskie zlikwidowa┼éy istniej─ůc─ů od po┼é. XVII w. twierdz─Ö g┼éogowsk─ů, co miastu, dot─ůd zamkni─Ötemu w pier┼Ťcieniu obwarowa┼ä, da┼éo szans─Ö na rozw├│j przestrzenny, przemys┼éowy i infrastrukturalny. Dzi─Öki reformie miejskich finans├│w G┼éog├│w na pocz─ůtku XX wieku by┼é stosunkowo zamo┼╝nym o┼Ťrodkiem, mog─ůcym podj─ů─ç kosztowne zadanie kompleksowej rozbudowy.
Pierwszy plan urbanistyczny przekszta┼écenia dawnych teren├│w fortecznych i rozbudowy przygotowa┼é w 1903 r. ├│wczesny architekt miejski Uhlig. Podj─Öto jego realizacj─Ö, ale ju┼╝ w 1904 r. w┼éadze miasta zleci┼éy przygotowanie ÔÇ×og├│lnego planu zagospodarowania przestrzennego dla rozbudowy G┼éogowaÔÇŁ Josephowi St├╝bbenowi, jednemu z najwa┼╝niejszych urbanist├│w europejskich prze┼éomu XIX i XX wieku. Projekt ten od 1905 r. sta┼é si─Ö podstaw─ů rozbudowy miasta.
Plan urbanistyczny Josepha St├╝bbena realizowa┼é trzy cele. Podstawowym by┼éo stworzenie funkcjonalnej struktury komunikacji wewn─Ötrznej oraz po┼é─ůcze┼ä z g┼é├│wnymi, zewn─Ötrznymi traktami komunikacyjnymi. Kolejny to podzia┼éy funkcjonalne poszczeg├│lnych obszar├│w (mieszkaniowe, wypoczynkowe, przemys┼éowe), ich ukszta┼étowanie i wzajemne relacje wraz z wyznaczeniem miejsc dla nowych budowli publicznych a tak┼╝e wytyczenie i zakomponowanie teren├│w zielonych. Ostatni z cel├│w dotyczy┼é estetyki kompozycji urbanistycznej a przez ni─ů miasta. Stworzenia o┼Ťrodka nowoczesnego, pozbawionego przypadkowych i chaotycznych element├│w struktury przestrzennej i zabudowy, stanowi─ůcego harmonijn─ů ca┼éo┼Ť─ç. W trakcie realizacji plan ulega┼é modyfikacjom i korektom dokonanym przez Wilhelma Wagnera, od 1906 r. architekta miejskiego G┼éogowa.
W artykule om├│wiono plan Josepha St├╝bbena, jako interesuj─ůcy przyk┼éad trwale zapisanych w dziejach urbanistyki europejskiej przekszta┼éce┼ä dawnych twierdz w nowoczesne o┼Ťrodki miejskie.
S┼éowa kluczowe: G┼éog├│w, Joseph St├╝bben, urbanistyka, przekszta┼écenia twierdz w o┼Ťrodki miejskie