PORTALE CZTERNASTOWIECZNE W KOŚCIOŁACH ŚLĄSKICH, DETALE ARCHITEKTONICZNE I RZEŹBIARSKIE
HANNA KOZACZEWSKA - GOLASZ
AGNIESZKA BERNAŚ
Portale czternastowieczne wykazuj─ů du┼╝e zr├│┼╝nicowanie kompozycji i dekoracji. Podstaw─ů by┼éa dekoracja architektoniczna. Jej g┼é├│wny element stanowi─ů o┼Ťcie┼╝a o drobnym, urozmaiconym profilowaniu. Osadzone by┼éy na cokole, a profilowanie najcz─Ö┼Ťciej przechodzi┼éo bezpo┼Ťrednio do archiwolty. Po bokach portali umieszczano kolumny na pos─ůgi lub pinakle. Kilka portali uj─Öto w prostok─ůtne obramowanie, w dw├│ch obiektach wype┼énione blendami maswerkowymi. Dekoracje maswerkowe zdobi┼éy tak┼╝e wimpergi i ostro┼éukow─ů przestrze┼ä nad nadpro┼╝em.
Prawie po┼éowa portali otrzyma┼éa dekoracj─Ö rze┼║biarsk─ů. Najmniejszymi s─ů rozety i dekoracje w postaci zwierz─ůt i ludzi w kluczu archiwolty. Tylko w 8 portalach wyst─ůpi┼éy g┼éowice ro┼Ťlinne w o┼Ťcie┼╝ach, niewielkich rozmiar├│w. Znacznie wi─Öksze s─ů g┼éowice stanowi─ůce podstawy pod pos─ůgi, tak┼╝e o dekoracji ro┼Ťlinnej. Reliefy w tympanonach tworz─ů wspania┼ée sceny wielopostaciowe. Z projektowanych rze┼║b figuralnych zachowa┼éo si─Ö zaledwie kilka. Planowano je umie┼Ťci─ç po bokach o┼Ťcie┼╝y i archiwolty, w archiwolcie, na wimperdze, a nieco mniejsze we wkl─Ös┼éym profilu o┼Ťcie┼╝y ÔÇô jedna nad drug─ů oraz w g┼éowicy.

SŁOWA KLUCZOWE
┼Ül─ůsk, architektura sakralna XIV wieku, ko┼Ťci├│┼é, portal, detale architektoniczne i rze┼║biarskie