KIMBERLY ELMAN ZARECOR, MANUFACTURING A SOCIALIST MODERNITY: HOUSING IN CZECHOSLOVAKIA, 1945–1960,

PHILIPP MEUSER, DIE ÄSTHETIK DER PLATTE. WOHNUNGSBAU IN DER SOWJETUNION ZWISCHEN STALIN UND GLASNOST

MAREK CZAPELSKI

W badaniach nad architektur─ů krajów socjalistycznych problem budownictwa mieszkaniowego zajmuje miejsce szczególnie istotne. Poprawa warunków bytowych ludno┼Ťci i jej w┼éa┼Ťciwe dystrybuowanie nale┼╝a┼éo do pierwszych postulatów ekip, obejmuj─ůcych w┼éadz─Ö w krajach bloku wschodniego. Zlikwidowanie (czy przynajmniej zmarginalizowanie) komercyjnego budownictwa mieszkaniowego i obj─Öcie mniej lub bardziej ┼Ťcis┼éego nadzoru nad mieszkalnictwem nale┼╝a┼éy do standardowych praktyk komunistycznych rz─ůdów. Towarzyszy┼éo temu silne zideologizowanie tej problematyki i nasycenie jej przekazem propagandowym. Szeroki kr─ůg problemów zwi─ůzany z komunistycznym mieszkalnictwem od lat wywo┼éuje interdyscyplinarne zainteresowanie badawcze, szczególnie w opracowaniach poruszaj─ůcych kwestie socjologiczne czy historii ┼╝ycia codziennego.

Ksi─ů┼╝ka Kimberly Elman Zarecor wyró┼╝nia si─Ö przyj─Öciem innej perspektywy badawczej. Analizuj─ůc socjalistyczne czechos┼éowackie budownictwo mieszkaniowe pierwszego pi─Ötnastolecia autorka uwag─Ö kieruje na ewolucj─Ö preferowanych rozwi─ůza┼ä architektonicznych i konstrukcyjnych oraz zmieniaj─ůc─ů si─Ö instytucjonaln─ů organizacj─Ö pracy projektanta. Elementy te staj─ů si─Ö zasadniczymi sk┼éadnikami tytu┼éowej socialist modernity. Jednym z zasadniczych za┼éo┼╝e┼ä Zarecor jest przy tym zbadanie tych problemów w sposób wykraczaj─ůcy poza rozwa┼╝ania nad ich prost─ů zale┼╝no┼Ťci─ů od wspomnianych wy┼╝ej ideologicznych priorytetów w┼éadz komunistycznych.

Równie┼╝ ksi─ů┼╝ka Philippa Meusera w┼é─ůcza si─Ö w ten nowy nurt bada┼ä nad powojennym masowym budownictwem prefabrykowanym. Szczególnie interesuj─ůce i donios┼ée jest to, ┼╝e autor podj─ů┼é si─Ö charakterystyki tego budownictwa w ZSRR – a wi─Öc w kraju, który z oczywistych wzgl─Ödów stanowi┼é ogólny wzór dla rz─ůdz─ůcych elit bloku wschodniego dotycz─ůcy sposobów prowadzenia polityki gospodarczej, w tym zasadniczych rozstrzygni─Ö─ç w zakresie mieszkalnictwa. A masowe wdra┼╝anie prefabrykacji od po┼éowy lat 50. w┼éa┼Ťnie takim rozstrzygni─Öciem by┼éo – tak┼╝e w CSRS (niezale┼╝nie od odr─Öbno┼Ťci i niuansów, wychwyconych w omawianej ksi─ů┼╝ce Zarecor).