FASADA WKL─śS┼üO-WYPUK┼üA (PARETE ONDULATA) W ARCHITEKTURZE EUROPEJSKIEJ

BOGNA LUDWIG

Artyku┼é jest prób─ů analizy architektonicznej i urbanistycznej szczególnej barokowej techniki projektowej stosowanej na fasadach budynków monumentalnych. Po raz pierwszy metod─Ö t─Ö wykorzysta┼é w swych rzymskich aran┼╝acjach Francesco Borromini. St─ůd najcz─Ö┼Ťciej w literaturze pojawia si─Ö pod w┼éoskim okre┼Ťleniem parete ondulata. By┼éa koncepcj─ů trudn─ů zarówno pod wzgl─Ödem architektonicznym, jak i estetycznym. Wymaga┼éa du┼╝ych umiej─Ötno┼Ťci projektowych oraz do┼Ťwiadczenia konstruktorskiego. Przewidywanie ostatecznego efektu oddzia┼éywania we wn─Ötrzu urbanistycznym musia┼éo si─Ö opiera─ç o rozleg┼é─ů wiedz─Ö z zakresu perspektywy b─ůd┼║ du┼╝e do┼Ťwiadczenie budowlane. Odbiorcy prawdopodobnie cz─Östo nie rozumieli istoty rozwi─ůzania. T┼éumaczy to stosunkowo niewielkie rozpowszechnienie metody w pe┼énym jej zakresie. Odwzorowanie najcz─Ö┼Ťciej ogranicza┼éo si─Ö do stosowania falistej linii gzymsów czy ca┼éych elewacji, co obecnie w obiegowej ┼Ťwiadomo┼Ťci ┼é─ůczy si─Ö z architektur─ů barokow─ů. Taki odbiór niejednokrotnie przes┼éania ca┼éy ogromny intelektualny wk┼éad tej epoki w dziedzin─Ö projektowania. Stosunkowo szybko zredukowana wersja techniki elewacji falistej rozpowszechni┼éa si─Ö w wi─Ökszo┼Ťci krajów europejskich, w których przyjmowa┼éy si─Ö formy aklasycznego baroku. Metoda elewacji wkl─Ös┼éo-wypuk┼éej dawa┼éa du┼╝e mo┼╝liwo┼Ťci w kreowaniu nie tylko przyci─ůgaj─ůcej uwag─Ö architektury budowli, ale przede wszystkim umo┼╝liwia┼éa aran┼╝acje wn─Ötrz urbanistycznych o bardzo wyszukanych ┼Ťrodkach oddzia┼éywania na odbiorc─Ö.

S┼éowa kluczowe: urbanistyka barokowa, architektura barokowa, XVII–XVIII w., perspektywa